Registering a drone with the NBTC and CAAT, step by step

ก่อนจะบินโดรนได้อย่างถูกกฎหมายในประเทศไทย ขั้นตอนแรกที่ข้ามไม่ได้คือการขึ้นทะเบียน หลายคนเข้าใจว่าซื้อโดรนมาแล้วบินได้เลย แต่ความจริงคือโดรนถือเป็นอากาศยานตามกฎหมาย และมีหน่วยงานกำกับดูแลถึงสองแห่ง บทความนี้สรุปว่าต้องขึ้นทะเบียนกับใครบ้าง เตรียมเอกสารอะไร และไม่ทำแล้วเสี่ยงอะไร

ทำไมต้องขึ้นทะเบียนโดรน

โดรนถือเป็นอากาศยานไร้คนขับ (Unmanned Aircraft) ตามพระราชบัญญัติการเดินอากาศ ผู้ครอบครองหรือผู้ใช้งานที่เข้าเงื่อนไขตามประกาศจึงต้องขึ้นทะเบียนก่อนทำการบิน เหตุผลหลักมี 3 ข้อ คือ ความปลอดภัยของน่านฟ้าที่ใช้ร่วมกับอากาศยานลำอื่น ความมั่นคงของชาติ และความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับหากเกิดอุบัติเหตุหรือการใช้งานผิดวัตถุประสงค์

สำหรับผู้ที่รับงานถ่ายภาพเชิงพาณิชย์ การขึ้นทะเบียนยังเป็นเรื่องของความน่าเชื่อถือทางธุรกิจด้วย ลูกค้าองค์กรและงานที่ต้องเข้าพื้นที่ควบคุมมักขอตรวจเอกสารก่อนอนุญาตให้ปฏิบัติงาน

ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานไหนบ้าง

ประเทศไทยมีสองหน่วยงานหลักที่ดูแลคนละส่วนกัน และส่วนใหญ่ต้องดำเนินการทั้งคู่

หน่วยงาน	ดูแลเรื่อง	ใครต้องยื่น
สำนักงาน กสทช.	ขึ้นทะเบียนตัวอากาศยานและอุปกรณ์สื่อสาร/คลื่นความถี่ที่ใช้ควบคุมและส่งภาพ	ผู้ครอบครองโดรนที่เข้าเกณฑ์ตามประกาศ
CAAT (สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย)	ขึ้นทะเบียนผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานไร้คนขับ และกำกับกฎการบิน	ผู้บินเพื่อการค้า หรือโดรนที่เข้าเงื่อนไขตามประกาศ CAAT

สรุปง่าย ๆ คือ กสทช. ขึ้นทะเบียน “ตัวเครื่อง” ส่วน CAAT ขึ้นทะเบียน “คนบิน” ผู้ที่บินเพื่อรับงานถ่ายภาพหรือวิดีโอเชิงพาณิชย์จึงต้องมีครบทั้งสองส่วนก่อนรับงานแรก

เอกสารที่ต้องเตรียม

รายละเอียดเอกสารปรับเปลี่ยนได้ตามประกาศล่าสุดของแต่ละหน่วยงาน แต่โดยทั่วไปควรเตรียมสิ่งเหล่านี้ให้พร้อมก่อนเริ่มยื่น

• บัตรประชาชนหรือเอกสารยืนยันตัวตนของผู้ขึ้นทะเบียน
• ข้อมูลจำเพาะของโดรน ได้แก่ ยี่ห้อ รุ่น หมายเลขเครื่อง (Serial Number) น้ำหนัก และคลื่นความถี่ที่ใช้
• หลักฐานการซื้อหรือการครอบครองโดรน เช่น ใบเสร็จหรือใบกำกับภาษี
• รูปถ่ายโดรนตามมุมที่หน่วยงานกำหนด รวมถึงรูปที่เห็นหมายเลขเครื่องชัดเจน
• กรณีใช้เพื่อการค้า อาจต้องมีเอกสารจดทะเบียนธุรกิจหรือหนังสือรับรองนิติบุคคลประกอบ
• กรมธรรม์ประกันภัยบุคคลที่สาม สำหรับกรณีที่ประกาศกำหนดให้ต้องมี

ข้อแนะนำจากประสบการณ์คือควรถ่ายรูปหมายเลขเครื่องและเก็บใบเสร็จไว้ตั้งแต่วันที่ได้รับโดรน เพราะเป็นเอกสารที่คนมักหาไม่เจอตอนจะยื่นจริง

ขั้นตอนการขึ้นทะเบียนโดยสรุป

ทั้งสองหน่วยงานดำเนินการผ่านระบบออนไลน์เป็นหลัก ขั้นตอนโดยรวมมีดังนี้

1. ลงทะเบียนสร้างบัญชีผู้ใช้งานในระบบของแต่ละหน่วยงาน
2. กรอกข้อมูลส่วนตัวและข้อมูลจำเพาะของโดรนตามแบบฟอร์ม
3. อัปโหลดเอกสารประกอบและรูปถ่ายตามที่กำหนด
4. รอเจ้าหน้าที่ตรวจสอบและอนุมัติ ระยะเวลาขึ้นกับความครบถ้วนของเอกสารและปริมาณคำขอในช่วงนั้น
5. รับหมายเลขทะเบียนหรือใบรับรอง เก็บไว้แสดงเมื่อมีการขอตรวจสอบระหว่างปฏิบัติงาน

เนื่องจากแบบฟอร์มและเงื่อนไขมีการปรับปรุงเป็นระยะ ควรตรวจสอบขั้นตอนล่าสุดจาก เว็บไซต์ CAAT และเว็บไซต์ กสทช. โดยตรงก่อนเริ่มดำเนินการทุกครั้ง อย่ายึดข้อมูลจากคลิปหรือโพสต์เก่าเป็นหลัก

ไม่ขึ้นทะเบียนแล้วเสี่ยงอะไร

นอกจากมีความผิดตามกฎหมายแล้ว ผลกระทบที่เห็นชัดในทางปฏิบัติคือ หากเกิดอุบัติเหตุหรือข้อพิพาทระหว่างปฏิบัติงาน การไม่มีทะเบียนที่ถูกต้องทำให้ทั้งนักบินและผู้ว่าจ้างเสียเปรียบในการพิสูจน์ความรับผิดชอบและการเรียกร้องค่าเสียหาย ประกันภัยหลายกรมธรรม์ก็ไม่คุ้มครองการบินที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

สำหรับงานเชิงพาณิชย์ยังมีความเสี่ยงที่งานจะถูกระงับกลางคันหากเจ้าหน้าที่เข้าตรวจสอบ ซึ่งกระทบทั้งค่าใช้จ่ายและความน่าเชื่อถือกับลูกค้า

ไม่ขึ้นทะเบียนมีโทษเท่าไหร่ ตัวเลขจริงตามกฎหมาย

โทษของการไม่ขึ้นทะเบียนแยกเป็นสองฝั่งตามหน่วยงานที่กำกับ และ ฝั่ง กสทช. หนักกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด เพราะถือเป็นความผิดเกี่ยวกับการมีและใช้เครื่องวิทยุคมนาคมโดยไม่ได้รับใบอนุญาต ไม่ใช่แค่เรื่องการบิน

หน่วยงาน	สิ่งที่ต้องขึ้นทะเบียน	อัตราโทษสูงสุด
กสทช. (NBTC)	ตัวเครื่องและคลื่นความถี่ที่ใช้ควบคุม	จำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท
CAAT	Unmanned aircraft pilot course	จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท
บินในเขตห้ามบินหรือเขตหวงห้ามโดยไม่ได้รับอนุญาต		จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท
บินกลางคืนหรือเกินเพดาน 90 เมตร โดยไม่ได้รับอนุญาต		ปรับไม่เกิน 40,000 บาท

โทษแต่ละข้อนับแยกกัน การบินครั้งเดียวที่ผิดหลายข้อพร้อมกันจึงถูกปรับสะสมได้ถึงหลักแสนบาท อัตราข้างต้นเป็นเพดานสูงสุดตามกฎหมาย ศาลพิจารณาตามพฤติการณ์จริงเป็นรายกรณี และควรตรวจสอบอัตราล่าสุดจากหน่วยงานโดยตรงก่อนอ้างอิง เพราะประกาศมีการแก้ไขเป็นระยะ

Frequently asked questions

โดรนทุกลำต้องขึ้นทะเบียนหรือไม่

ขึ้นอยู่กับน้ำหนักและลักษณะการใช้งานตามเงื่อนไขที่ประกาศกำหนด โดรนของเล่นขนาดเล็กมากอาจไม่เข้าเกณฑ์ แต่โดรนถ่ายภาพทั่วไปที่มีกล้องส่วนใหญ่เข้าเกณฑ์ ควรตรวจสอบเกณฑ์ล่าสุดจาก กสทช. และ CAAT โดยตรง

ขึ้นทะเบียนใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาขึ้นอยู่กับความครบถ้วนของเอกสารและช่วงเวลาที่ยื่น ควรเผื่อเวลาล่วงหน้าก่อนวันที่ต้องใช้งานจริงเสมอ ไม่ควรวางแผนรับงานโดยคิดว่าจะขึ้นทะเบียนทันภายในไม่กี่วัน

ขึ้นทะเบียนแล้วต้องต่ออายุหรือไม่

ทะเบียนบางประเภทมีอายุการใช้งานและต้องต่ออายุตามกำหนด ควรบันทึกวันหมดอายุไว้และดำเนินการต่ออายุล่วงหน้า อย่ารอจนหมดอายุแล้วค่อยยื่นใหม่

ซื้อโดรนมือสองต้องขึ้นทะเบียนใหม่ไหม

ต้องดำเนินการเปลี่ยนแปลงข้อมูลผู้ครอบครองให้ถูกต้อง เพราะทะเบียนผูกกับตัวเครื่องและผู้ครอบครอง ควรตรวจสอบว่าเครื่องที่ซื้อมีประวัติทะเบียนอย่างไรก่อนตกลงซื้อ

บินในบ้านหรือในร่มต้องขึ้นทะเบียนไหม

การบินในอาคารปิดโดยทั่วไปไม่ถือเป็นการใช้ห้วงอากาศ แต่ตัวเครื่องยังอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องขึ้นทะเบียนตามประกาศ กสทช. หากเข้าเงื่อนไข ควรตรวจสอบให้ชัดเจนก่อน

ต้องมีใบอนุญาตนักบินด้วยหรือไม่

การขึ้นทะเบียนกับ CAAT เป็นคนละส่วนกับการผ่านหลักสูตรฝึกอบรม แต่การผ่านหลักสูตรช่วยให้เข้าใจกฎการบินและปฏิบัติได้ถูกต้อง อ่านรายละเอียดหลักสูตรได้ที่ ศูนย์บริการโดรน ORBITCINE

สรุป

การขึ้นทะเบียนโดรนกับ กสทช. และ CAAT คือขั้นตอนพื้นฐานที่นักบินทุกคนต้องทำก่อนบิน โดย กสทช. ดูแลตัวเครื่อง ส่วน CAAT ดูแลผู้บังคับอากาศยาน เตรียมเอกสารให้ครบตั้งแต่แรกจะช่วยลดเวลาดำเนินการได้มาก และอย่าลืมตรวจสอบเขตห้ามบินก่อนออกงานทุกครั้งด้วย

บริการที่เกี่ยวข้อง

• หลักสูตรนักบินโดรนและศูนย์บริการ
• บริการถ่ายภาพและวิดีโอทางอากาศ
• เครื่องมือทำแผนการบินและเช็คลิสต์ก่อนบิน